Chế biến nước ép và một số điều cần chú ý

Ngày nay việc chế biến nước ép rau củ quả đã trở nên thuận tiện hơn do các sản phẩm máy ép ngày một đa dạng. Tuy nhiên, chúng ta hiểu như thế nào và cần chú ý gì về việc chế biến và uống ép nước rau củ quả?

Ép rau củ lấy nước để uống là dùng máy ép tách phần chất xơ (phần bã) và giữ lại phần nước cốt để uống. Ví dụ, thay vì nhai 4 quả táo trong vòng 40 phút, chúng ta có thể uống một cốc nước ép táo tầm 300ml (con số ví dụ) có được từ 4 quả táo đó chỉ trong 15 phút và không cần nhai phần chất xơ nữa.

Khi uống nước ép, hãy uống thật chậm

Cơ thể hấp thụ nước ép nhanh hơn so với khi ăn nhai nuốt do không mất công xử lý chất xơ. Do đó, điều quan trọng nhất khi uống nước ép là hãy uống thật chậm. Nếu uống nước ép nhanh như uống nước lọc (ví dụ chúng ta tu vài hơi hết một cốc nước lọc 300ml) chúng ta sẽ gặp vấn đề. Lượng chất dinh dưỡng trong nước ép khá lớn. Nếu lượng chất dinh dưỡng này, nhất là lượng đường (nếu chúng ta ép trái cây) được hấp thụ quá nhanh sẽ khiến bạn thấy choáng váng (bạn thường có cảm giác nôn nao và say). Đây là điều chúng ta nên tránh. Do đó, khi uống nước ép, chúng ta nên uống từng ngụm và uống từ tốn, chậm rãi. Hãy tưởng tượng rau trái cần thời gian sinh trưởng ít nhất là vài tháng từ lúc được trồng cho tới khi được tiêu thụ, bạn nên thưởng thức cốc nước ép của bạn thay vì uống vội vàng.

Nên ép một loại hay nhiều loại rau củ quả cùng lúc? Nên ép trái cây hay nên ép các loại rau củ?

Để trả lời cho câu hỏi này, chúng ta hãy cùng xem xét bản chất của vấn đề ép rau củ quả lấy nước. Vì sao chiếc máy ép gia dụng ra đời và công dụng chủ yếu của nó để làm gì? Chúng ta điều biết chất xơ là thành phần có trong tất cả các loại rau củ quả. Cơ thể không hấp thụ chất xơ. Với máy ép, chúng ta có thể tách phần chất xơ ra ngoài. Tuy nhiên, chất xơ có vai trò nhất định trong việc tiêu hóa (Stéphanie đã giải thích chi tiết về chất xơ trong bài viết “Chất xơ là gì”, quý vị có thể đọc để hiểu rõ hơn). Chúng ta hay phân loại rau củ quả thành 2 nhóm là: quả và rau củ. Chúng ta cùng tìm hiểu vai trò của chất xơ trong các loại trái cây và chất xơ trong các loại rau củ.

  • Chất xơ trong các loại quả (nhất là các loại quả ngọt) giúp cho cơ thể chúng ta tránh được việc hấp thụ lượng đường lớn từ trái cây trong một thời gian ngắn. Do trái cây có chất xơ nên khi nhai, chúng ta hấp thụ lượng đường trong trái cây chậm hơn. Chúng ta có thể chế biến các loại nước ép trái cây tùy theo sở thích, tùy theo mùa, hoặc trong những trường hợp chúng ta tiêu thụ trái cây chậm, chúng ta lười ăn trái cây, lười nhai, vân vân, thì việc ép trái cây lấy nước là một giải pháp ổn thỏa. Tuy nhiên việc ép trái cây lấy nước uống không phải là ưu tiên hàng đầu khi chiếc máy ép gia dụng ra đời.
  • Chất xơ có trong các loại rau củ và thêm lý do mùi vị của rau củ không dễ ăn như trái cây, cho nên chúng ta rất khó để ăn sống trực tiếp các loại rau. Chúng ta có thể ăn trực tiếp một quả cam, nhưng ít khi chúng ta ăn sống những cây rau cải. Không giống như trái cây, các loại rau cần được chế biến và nấu để chúng ta dễ ăn hơn. Điều này nảy sinh vấn đề chất dinh dưỡng và vitamin sẽ bị mất đi trong quá trình nấu nướng với nhiệt độ (Quý vị xem thêm bài viết “Hiểu thế nào về chế độ ăn thô (raw foods)” để hiểu thêm)

Để giải quyết vấn đề này, chiếc máy ép rau củ quả gia dụng đã ra đời. Bản chất, máy ép rau củ quả chủ yếu được dùng để ép và tách chất xơ ra khỏi CÁC LOẠI RAU CỦ. Việc ép các loại trái cây lấy nước chỉ là vai trò thứ hai của chiếc máy ép mà chúng ta dễ dàng mua hiện nay. Dù đã được tách chất xơ nhưng nước ép từ các loại rau củ thường khó uống do mùi vị (không ngọt, không quen thuộc, hăng, ngang, vân vân), nên khi chế biến nước ép rau củ, thông thường người ta bổ sung một số loại trái cây để ép cùng, để tạo ra loại nước ép hỗn hợp rau củ quả có vị dễ uống hơn. Chúng ta có thể thấy có rất nhiều loại nước ép xanh (green juice) chính là những loại nước ép được làm chủ yếu từ các loại rau. Nhưng các loại nước ép này thường khó uống. Đây là lý do mà những chuyên gia dinh dưỡng thường khuyên chúng ta kết hợp 2 loại rau củ và 1 loại quả trong các công thức chế biến nước ép để tạo ra các loại nước ép có vị dễ uống hơn. Một nguyên nhân khác như đã nói ở trên, nước ép chứa lượng dinh dưỡng khá lớn, do đó, chúng ta không cần ép phối hợp quá nhiều các loại rau củ quả cùng lúc để tránh việc cơ thể hấp thụ cùng lúc một lượng lớn các chất dinh dưỡng khác nhau trong thời gian ngắn.

Công thức 2 loại rau củ và 1 loại quả là một công thức đơn giản nhưng hiệu quả được khuyên dùng đối với những người mới làm quen với việc chế biến nước ép rau củ quả tại nhà và chưa có nhiều kinh nghiệm. Tuy nhiên, việc phối hợp các loại trái cây, rau củ để ép phụ thuộc vào khẩu vị, sở thích, hiểu biết của từng người về dinh dưỡng. Stéphanie cho rằng chúng ta không cần phức tạp hóa vấn đề hoặc quá máy móc, cứng nhắc trong cách chế biến nước ép nếu chúng ta không mắc các bệnh lý nghiêm trọng, hoặc chúng ta ở trong tình trạng sức khỏe bình thường. Chọn các loại nguyên liệu theo mùa, thuận theo tự nhiên cũng là một điều nên chú ý khi chế biến nước ép. Việc chọn các loại rau-củ-quả-hạt để ăn nói chung và để chế biến nước ép nói riêng còn mang lại công dụng hỗ trợ chữa bệnh rất lớn nếu chúng ta có hiểu biết sâu sắc về dinh dưỡng. Với những người đang ốm, người mới ốm dậy, suy nhược cơ thể và bắt đầu có cảm giác thèm ăn, uống nước ép rau củ quả là một lựa chọn khôn ngoan, tránh cho dạ dày phải làm việc quá nhiều mà vẫn đảm bảo cơ thể hấp thụ được chất dinh dưỡng cần thiết để nạp năng lượng.

Nếu chế độ ăn uống của chúng ta không có thịt cá hay các sản phẩm từ sữa động vật, nói cách khác, là một chế độ ăn chay tuyệt đối, chúng ta hoàn toàn có thể uống nướp ép rau củ quả như nguồn dinh dưỡng chủ yếu mà không cần thiết phải cố ăn cho nhiều chất xơ vào (do ăn chất xơ vào bao nhiêu thì cơ thể cũng cố gắng để bài tiết ra bấy nhiêu).

Nên gọt vỏ hay bỏ vỏ khi chế biến nước ép? Nên bỏ hạt hay giữ lại hạt khi chế biến nước ép?

Các loại vỏ trái cây rau củ chứa rất nhiều vitamin và dinh dưỡng. Do đó, chúng ta nên giữ lại vỏ khi chế biến nước ép, trừ những lớp vỏ quá cứng như vỏ dưa thì cần gọt bỏ. Điều này cũng là nên được áp dụng khi chúng ta ăn trái cây trực tiếp. Nhiều loại vỏ như vỏ quả kiwi, vỏ quả hồng (loại hồng đỏ chín mềm), vỏ táo, vỏ lê, vỏ dưa chuột… đều có thể dễ dàng ăn được trực tiếp và đem lại hiệu quả nhiều hơn so với khi ăn bỏ vỏ. Có những loại vỏ trái cây thậm chí còn có khá nhiều công dụng khác. Ví dụ vỏ dứa, vỏ kiwi rất tốt cho tiêu hóa. Phần vỏ dứa còn lại sau khi gọt dứa hoàn toàn có thể dùng để chế biến nước ép. Tương tự, phần cùi trắng sau khi gọt bỏ lớp vỏ xanh của quả dưa hấu cũng có thể ép nước được. Chúng ta hãy trân trọng thiên nhiên và thức ăn chúng ta có, dù chỉ là phần vỏ. Hãy cân nhắc và tìm hiểu trước khi bạn quyết định gọt vỏ hay bỏ vỏ trước khi ăn, tránh lãng phí. Nhiều người e ngại phần vỏ các loại củ ở dưới đất sẽ bẩn (ví dụ củ cà rốt, củ cải, củ dền – những loại này để nguyên vỏ ép lấy nước sẽ tốt hơn). Tuy nhiên, đây là quan niệm sai lầm đáng tiếc. Bởi đất đai bị ô nhiễm mới bẩn, cây cối mọc lên từ đất nói chung, ngay cả những con giun con dế cũng có đời sống riêng của nó trong chuỗi thức ăn và hệ sinh thái. Chúng ta không nên chỉ vì sợ “bẩn” một cách thiếu hiểu biết mà vô tình bỏ qua lợi ích của các loại vỏ rau củ quả đối với sức khỏe.

Thông thường khi chế biến nước ép, chúng ta không cần thiết phải bỏ hạt, trừ những loại hạt cứng hoặc với những loại rau củ quả không phù hợp để làm nước ép với các loại máy ép gia dụng tại nhà. Ví dụ: quả đào, quả kiwi, bí đỏ, dưa vàng, vân vân. Các loại hạt nhỏ như hạt táo tây, hạt quả lê… hoàn toàn có thể được ép cùng. Lời khuyên của Stéphanie đối với quý vị độc giả có ít kinh nghiệm với máy ép gia dụng là: hãy chú ý tới từng loại chất  xơ trong trái cây, rau củ để đưa ra quyết định nên ép loại nào. Với những loại chất xơ không phù hợp với máy ép gia dụng, hãy tìm cách ăn hoặc cách chế biến khác.

Một chú ý nhỏ với những loại rau củ quả không chắc chắn nguồn gốc hoặc nghi ngờ bị dùng hóa chất mà chúng ta không có lựa chọn nào tốt hơn, dưới quan điểm cá nhân, Stéphanie cho rằng việc gọt vỏ là lựa chọn tốt hơn.

Máy ép nhanh hay máy ép chậm: loại nào tốt hơn?

Chọn mua máy ép nhanh hay ép chậm hoặc có thể điều chỉnh tốc độ thì cũng đều cần chú ý một chút. Nếu tốc độ ép quá nhanh, rau củ quả bị làm nóng lên, chúng sẽ không còn giữ được chất lượng tốt nhất nữa. Cho nên các loại máy ép chậm được khuyên dùng. Với các đời máy ép có thể điều chỉnh tốc độ, hãy chú ý chọn tốc độ phù hợp, tránh làm nóng rau trái.

Nên uống nước ép vào lúc nào? Buổi sáng, buổi trưa, hay buổi tối? Trước bữa ăn hay sau bữa ăn?

Trong chế độ ăn thô điển hình, như đã đề cập trong bài viết “Hiểu thế nào về ăn thô” và “Bữa sáng, bữa trưa, bữa tối – bữa nào quan trọng nhất”, Stéphanie đã đề cập tới chế độ ăn một bữa duy nhất trong ngày, và nên ăn vào buổi tối. Việc uống nước ép, về bản chất, là một hình thức tiêu thụ rau củ quả. Để hiểu rõ hơn thời điểm và thứ tự uống nước ép nói riêng và rau củ quả nói chung trong một bữa ăn thông thường, chúng ta hãy chú ý tới thời gian tiêu hóa đối với các loại thức ăn khác nhau trong dạ dày.

  • Dạ dày tiêu hóa trái cây rau củ trong khoảng 30 phút.
  • Dạ dày tiêu hóa các loại ngũ cốc, tinh bột trong khoảng 1 giờ
  • Dạ dày tiêu hóa các loại cá trong khoảng 1,5 giờ
  • Dạ dày tiêu hóa các loại thịt động vật, sữa động vật trong khoảng 2-3 giờ

Nói cách khác, rau củ quả là loại thức ăn dễ tiêu hóa nhất. Sau đó là tới cơm, ngũ cốc, tinh bột. Cá và thịt, sữa động vật là các loại thức ăn khó tiêu hóa nhất. Thứ tự ăn: rau củ quả – cơm – thịt cá là thứ tự ăn đúng đắn nhất xét trong một bữa ăn điển hình gồm 3 thành phần nói trên trong mâm cơm của người Việt Nam. Do đó, nước ép (xếp cùng loại với rau củ quả) nên được uống TRƯỚC BỮA ĂN. Tốt nhất chúng ta nên uống xong nước ép khoảng 10 – 15 phút trước khi vào bữa ăn chính với các loại thực phẩm khác không phải nước ép.

Quan điểm cho rằng uống nước ép hoặc ăn hoa quả trước bữa ăn (nhất là ăn dứa hay ăn chuối) mà nhiều người vẫn tin tưởng là một sai lầm đáng tiếc. Nếu bạn gặp vấn đề khi ăn hoa quả trước bữa ăn, lúc bạn đang đói, ví dụ ăn dứa hay ăn chuối mà có cảm giác bị say, nôn nao, hãy xem lại cách bạn ăn. Dứa và chuối đều là những loại hoa quả có lượng đường rất lớn. Nếu bạn hấp thụ lượng đường lớn đột ngột khi cơ thể đang đói thì mới là vấn đề. Điều này cũng tương tự với quan niệm ăn các loại chanh hoặc loại quả chua trước bữa ăn sẽ gây đau dạ dày. Đây là quan niệm khá phổ biến ở Việt Nam và cũng là một hiểu nhầm đáng tiếc. Dạ dày là cơ quan duy nhất trong cơ thể tiết ra axit để tiêu hóa thức ăn, do đó, không thể có lý do vì chua, vì chứa nhiều axit mà các loại chanh hay quả có vị chua có thể làm hại dạ dày. Vấn đề tính kiềm và axit trong cơ thể, trong các loại thức ăn có khả năng tạo kiểm và tạo axit sẽ được trình bày chi tiết trong một bài viết khác. Nếu vấn đề không phải là cách ăn thì cơ thể bạn đang có vấn đề khác, không loại trừ cả vấn đề về tâm lý (cảm giác sợ một loại thức ăn nhất định do định kiến, do ngộ nhận, hoặc do một nguyên nhân nào đó cũng gây ra tình trạng tiêu hóa có vấn đề). Do đó, hãy nhìn nhận hoa quả rau củ một cách khách quan và công bằng. Nếu chúng ta không hiểu bản chất vấn đề hoặc hiểu sai lệch, chính chúng ta sẽ thiệt thòi do bỏ qua lợi ích từ rau củ quả mang lại.

Hãy tưởng tượng hệ tiêu hóa, đặc biệt là dạ dày và ruột non giống như 1 đường ống xử lý thức ăn. Nếu chúng ta ăn sai thứ tự, chúng ta ăn loại thức ăn khó tiêu trước các loại thức ăn dễ tiêu: ví dụ chúng ta ăn cơm, ăn thịt (hoặc cả cơm và thịt cùng lúc) trước khi ăn rau củ quả, dạ dày sẽ bị tắc nghẽn, nhiều khi cả ruột non cũng bị tắc nghẽn. Trong khi cơm và thịt chưa được tiêu hóa xong, vẫn còn đang ở tại dạ dày, chưa được đẩy xuống ruột mà chúng ta uống nước ép hoặc ăn rau củ quả vào sau đó, sẽ gây ra tình trạng tắc nghẽn. Tình trạng tắc nghẽn trong dạ dày sẽ gây ra hiện tượng lên men ngay trong dạ dày và gây ra rất nhiều vấn đề về tiêu hóa và sức khỏe mà chúng ta nhiều khi thường gặp nhưng mù mờ về nguyên nhân. Một số biểu hiện đơn giản nhất của vấn đề tắc nghẽn này là các triệu chứng ợ hơi, ấm ách bụng, táo bón, khó tiêu, đánh rắm, vân vân. Vấn đề này sẽ được nói rõ hơn trong các bài viết khác thuộc cùng chuyên mục.

Hãy điều chỉnh thói quen ăn uống nói chung. Thói quen ăn uống bao gồm cả cách ăn uống và thứ tự ăn các loại thực phẩm ảnh hưởng tới sức khỏe rất lớn, bên cạnh chất lượng nguồn thực phẩm, cách bảo quản và cách chế biến. Một bữa ăn từ tốn, đúng thứ tự có thể chiếm nhiều thời gian hơn một bữa ăn nhanh kiểu bữa ăn công nghiệp hay bữa ăn giữa giờ nghỉ trưa của nhịp sống văn phòng. Tuy nhiên, ăn uống từ tốn và đúng thứ tự là cần thiết. Hãy nhớ ăn uống vì sức khỏe, không phải ăn chỉ để cho no và không phải chúng ta ăn để rồi sau đó gặp vấn đề về bệnh tật. Nếu xác định ăn uống vì sức khỏe, Stéphanie tin rằng, việc dành thời gian nhiều hơn cho một bữa ăn không những sẽ khiến cho sức khỏe được cải thiện mà còn là cách thức chúng ta kết nối, trân trọng hơn với các loại thực phẩm, giúp chúng ta đạt được nhiều lợi ích hơn về sức khỏe. Đồng thời một bữa ăn từ tốn trong gia đình cũng là khoảng thời gian mà gia đình có nhiều thời gian bên nhau hơn. Nếu bạn ăn chậm rãi từ tốn nhưng ăn ít bữa lại trong ngày, tổng thời gian dành cho ăn uống trong ngày cũng không nhiều hơn so với tổng thời gian ăn 3 bữa/ngày như thói quen của phần đông người Việt Nam hiện tại (Quý vị xem thêm bài viết “Bữa sáng, bữa trưa, bữa tối – Bữa ăn nào quan trọng nhất trong ngày”  trong chuyên mục DINH DƯỠNG & SỨC KHỎE để tham khảo thêm)

Với những người không ăn thô hoặc vẫn có thói quen ăn 3 bữa/ngày, quý vị các bạn hoàn toàn có thể dùng nước ép rau củ quả để thay bữa ăn bất kì trong ngày tùy vào điều kiện cụ thể. Có nhiều người cho rằng chỉ nên uống vitamin vào buổi sáng, do đó, chỉ nên uống nước ép hoặc ăn các loại trái cây vào buổi sáng, không nên ăn vào buổi tối. Đây là sự hiểu nhầm đáng tiếc. Với rau trái, việc tiêu thụ chúng nhiều hơn nhìn chung là có lợi cho sức khỏe. Tùy theo thói quen của từng người và từng gia đình, vào bất kì bữa ăn nào trong ngày, rau củ quả nói chung và nước ép nói riêng luôn là một lựa chọn tốt.

 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *